Epiktet

Był kontynuatorem myśli stoickiej, przedstawicielem późnego jej nurtu czyli młodszej szkoły stoickiej.

Człowiek jest małą drobiną we wszechświecie, jego życie jest pełne cierpień, ale mimo to chce być szczęśliwy. Co może zapewnić mu szczęście? Mądrość?, wiedza? Epiktet odpowiada, iż wiedza ma znaczenie o tyle, o ile prowadzi do życia i działania w cnocie czyli moralnej doskonałości. Liczy się zatem filozofia czynów a nie filozofia słów.

Los świata, a zatem i człowieka jest zdeterminowany. Bóstwo nigdy niczego nie spuszcza z oka. Po co się więc buntować. Bunt może człowiekowi przynieść jedyne nieszczęście. Kto więc odpowiada za zło? Epiktet tłumaczy to tak próbując usprawiedliwić bogów. Człowiek nie jest sam we wszechświecie, jest częścią całości. Tak jak męstwo nie istnieje bez tchórzostwa, piękno bez brzydoty, życie bez śmierci, są one zgodne z naturą i składają się na wewnętrzną harmonię świata. Zły może być tylko pozbawiony intencji moralnej stosunek człowieka do świata, a więc lęk przed śmiercią, cierpieniem czy brzydotą. Zło jest więc wyłącznie przypisane człowiekowi, i on jest za nie odpowiedzialny.

Wiele miejsca w filozofii Epikteta zajmuje wolność. W świecie zdeterminowanym koniecznościami wolność można osiągnąć jedynie wtedy, gdy w naszym życiu zapanują wartości duchowe. Chodzi o to, aby zwyciężyć samego siebie, zapanować nad własnym życiem i pragnieniami. Jedyne prawdziwe niewolnictwo, to zniewolenie duszy, a więc niewolnik może być istotą wolną. Pogląd ten, który z jednej strony przywracał niewolnikom człowieczeństwo, przyczynił się w istocie do utrwalena niewolnictwa.

Stoicyzm i epikureizm doktryny zdawałoby się tak odmienne, mają jednak cechy wspólne ascezę i brak buntu. Myśl stoicka była inspiracją dla chrześcijaństwa.