 |
DWA OBLICZA KOMPUTERA W EDUKACJI WCZESNOSZKOLNEJ ANNA HASSA SZKOŁA PODSTAWOWA NR2, CHORZÓW |
 |
|---|---|---|
 |
Spis Treści: 1. Możliwości wykorzystania komputera i Internetu w edukacji wczesnoszkolnej2. Gotowe oprogramowanie edukacyjne 3. Edytory tekstowe i graficzne 4. Internet 5. Prezentacje multimedialne tworzone przez nauczyciela 6. Ograniczenia i potencjalne zagrożenia pracy z komputerem BIBLIOGRAFIA  Możliwości wykorzystania komputera i Internetu w edukacji wczesnoszkolnej Rozwój technologiczny wywiera coraz większy wpływ na proces nauczania i wychowania. Aby należycie przygotować swych wychowanków do życia w rozwijającym się świecie, szkoła musi wspomagać proces kształcenia technicznymi środkami dydaktycznymi. Od sześciu lat włączam w proces dydaktyczno-wychowawczy nowoczesne media, zwłaszcza komputer. Duże efekty daje zaznajamianie z komputerem już na etapie edukacji elementarnej polegające na jego wykorzystaniu jako środka dydaktycznego w ramach edukacji składających się na nauczanie zintegrowane. W oparciu o własne doświadczenia stwierdzam, że nauczanie wspomagane komputerem i Internetem pozwala nie tylko rozwijać umiejętności informatyczne, ale przede wszystkim stwarza znakomite warunki dla rozwoju myślenia twórczego uczących się dzieci i oddziaływania na ich osobowość, przyspiesza i ułatwia nabywanie różnorodnych umiejętności, stanowi bogate źródło informacji, jak również jest nieocenione w diagnozie i terapii pedagogicznej. Z drugiej strony nigdy nie zapominam, że komputer może stanowić, zwłaszcza dla młodego człowieka, źródło wielu zagrożeń. Możliwości wykorzystania komputera i Internetu w edukacji wczesnoszkolnej Nowoczesne media mogą być wykorzystywane nie tylko podczas zajęć z uczniami, ale i do przygotowywania materiałów przez samego nauczyciela. Myślę, że głównie od jego pomysłowości i umiejętności praktycznych zależy, w jaki sposób i w jakim zakresie będzie z nich korzystał w praktyce szkolnej. Dostrzegam następujące możliwości wykorzystania komputera i Internetu w edukacji wczesnoszkolnej:
Gotowe oprogramowanie edukacyjne Współczesny rynek oprogramowania edukacyjnego przeznaczonego do zastosowania w klasach I-III jest dość bogaty i nadal zwiększa swą ofertę. Od kilku lat dostępne są programy multimedialne nagrane na krążkach CD, tym bardziej cenne, gdy zgodnie z założeniami nauczania zintegrowanego łączą w sobie treści z różnych edukacji. Każdy nauczyciel planujący wykorzystać komputer podczas zajęć powinien zdawać sobie sprawę, że pełny sukces zapewni mu jedynie program komputerowy starannie dobrany do celów i treści nauczania realizowanych podczas zajęć. Ważny jest również odpowiedni poziom umiejętności uczniów w zakresie obsługi komputera. Jest to istotne ze względu na zsynchronizowanie wykonania czynności w momencie, gdy uczeń zna rozwiązanie i ma je wykorzystać w programie. Z moich obserwacji wynika, że z roku na rok przybywa uczniów, którzy mają już za sobą doświadczenia w postaci korzystania z gier komputerowych i podstawowa obsługa komputera nie stanowi dla nich problemu. W przypadku wyboru właściwego programu edukacyjnego odpada też problem aktywizacji uczniów (nawet tych słabszych), jako że współczesne programy poprzez bliską dziecku tematykę, atrakcyjność graficzną i dźwiękową, zawartość ciekawych i zróżnicowanych pod względem trudności zadań z elementami zabawy, czy też stosowanie różnych form nagradzania za dobrze wykonaną pracę, potrafią znacznie dłużej niż inne środki dydaktyczne przyciągnąć uwagę dziecka wczesnoszkolnego. Większość z nich nastawiona jest głównie na utrwalanie wcześniej poznanych wiadomości i umiejętności, ale ostatnio pojawiają się też inne - kształtujące nowe pojęcia, rozwijające myślenie twórcze i wyobraźnię. Dla przykładu, programy zawierające m.in. treści matematyczne pomagają w sposób łatwy i przyjemny usprawnić technikę rachunkową w zakresie czterech podstawowych działań (i nie tylko), ale istnieją też programy bardzo pomocne w kształtowaniu pojęć matematycznych np. pojęcia liczby, pojęć geometrycznych albo rozwijające samodzielne myślenie na drodze rozwiązywania problemów. Niektóre programy uczą i doskonalą przydatne w życiu umiejętności praktyczne: umiejętność odczytywania godzin na zegarze, dokonywania obliczeń zegarowych, posługiwania się kalendarzem czy środkami płatniczymi. Z moich obserwacji wynika, iż ogromne zaangażowanie uczniów wyzwalają zajęcia w formie konkursów, pod warunkiem, że zadania konkursowe pochodzą z programów komputerowych. Z rozmów z rodzicami uczniów dowiaduję się, że dzieci niejednokrotnie proszą w domu o dodatkowe ćwiczenia po to, aby osiągnąć lepsze wyniki w konkursie. Właściwie dobrany program może stanowić też świetne narzędzie do przeprowadzania testów kontrolnych, umożliwiające nauczycielowi dokonanie obiektywnej oceny umiejętności uczniów i znacznie mniej stresujące dla dzieci niż tradycyjne klasówki. Z kolei programy komputerowe zawierające treści z zakresu edukacji polonistycznej potrafią skutecznie rozbudzić zainteresowanie nauką czytania i pisania. I tak najmłodszym uczniom ułatwiają poznać literki, a potem ich kolejność w alfabecie. Niektóre z nich łączą naukę trudnych i mało interesujących zasad ortografii z dobrą zabawą, a także umożliwiają przeprowadzanie dyktand i dokonywanie ich korekty przez samych uczniów. Multimedialne bajki i inne opowieści oddziaływujące na wyobraźnię dzieci są niezwykle przydatne w doskonaleniu umiejętności czytania ze zrozumieniem, w rozwijaniu dziecięcych wypowiedzi ustnych i wzbogacaniu słownictwa; mogą też stanowić inspirację do wypowiedzi pisemnych np. twórczych tekstów (układanie dalszego ciągu, innego zakończenia) czy prac plastycznych. W ramach edukacji muzycznej można rozwijać pamięć muzyczną, słuch i poczucie rytmu oraz tworzyć na ekranie monitora najprostszy zapis nutowy melodii wymyślonych i zagranych przez dzieci. Komputer multimedialny może służyć także jako generator barw i brzmień różnych instrumentów, których tonację i tempo melodii uczeń może zmieniać. Nieocenione usługi oddaje komputer w nauczaniu języków obcych, a zwłaszcza w poznawaniu i utrwalaniu materiału słownikowego. Jako, że jestem także nauczycielem języka angielskiego miałam okazję zaobserwować, że barwne, ciekawe pod względem fabuły programy multimedialne skutecznie przykuwają uwagę najmłodszych uczniów sprzyjając zapamiętywaniu nowego słownictwa i doskonaleniu stuktur gramatycznych w dalszych latach nauki. Ponadto niektóre programy multimedialne umożliwiają ćwiczenie prawidłowej wymowy, zarówno pojedynczych słówek jak i całych fraz w języku obcym. Niektóre programy są niezwykle skuteczne w terapii pedagogicznej, której celem jest wyrównywanie opóźnień i dysharmonii rozwoju oraz zapobieganie powstawaniu zaburzeń rozwojowych i emocjonalnych. Możliwe jest doskonalenie spostrzegawczości, koncentracji uwagi, pamięci, analizy i syntezy wzrokowej oraz słuchowej. Zestaw multimedialny: CD-ROM, karta muzyczna i wideo, umożliwia ćwiczenia eliminujące wady wymowy. Komputer może stanowić wtedy wzorzec poprawnego artykułowania poszczególnych dżwięków czy poprawnej wymowy określonych wyrazów z jednoczesnym odtwarzaniem na monitorze mimiki twarzy (ust). Obserwacje potwierdzają, iż użycie w terapii pedagogicznej komputera z interesującym dla dziecka oprogramowaniem wyraźnie go ośmiela i aktywizuje, co w połączeniu z właściwie dobranymi pod względem tempa i stopnia trudności ćwiczeniami pozwala każdemu uczniowi odnieść sukces. Takie zapewnienie komfortu psychicznego dziecku przyczynia się do powstania pozytywnej motywacji w czasie uczenia się, a co za tym idzie lepszej koncentracji uwagi, zapamiętywania i myślenia, a w rezultacie zwiększenia efektywności terapii. Warto też zaznaczyć, że każdorazowo praca z komputerem stanowi doskonały sposób na usprawnianie koordynacji wzrokowo-ruchowej, orientacji przestrzennej i refleksu u uczniów. Nie należy także zapominać o aspekcie wychowawczym zajęć wspomaganych komputerem, tak ważnym na etapie wczesnoszkolnym. Praca z komputerem stwarza wiele okazji do kształtowania osobowości wychowanków. I tak, uczy wytrwałości, umiejętności samodzielnego podejmowania decyzji i dokonywania właściwych wyborów, a co za tym idzie - samokontroli i samooceny. W przypadku pracy zespołowej wdraża do współpracy: pobudza do dyskusji, stawia przed koniecznością wypracowania wspólnych rozwiązań, za które ponosi się zespołową odpowiedzialność. Wiele edukacyjnych programów komputerowych służących utrwalaniu umiejętności, stymuluje do 'zdrowego' współzawodnictwa poprzez zawarte w nich elementy nagradzania i oceny. Zachęca to dzieci do podejmowania wysiłku na nowo w celu osiągnięcia coraz lepszych wyników. Współzawodnictwo nie jest natomiast wskazane, gdy chcemy uzyskać efekty w zakresie myślenia twórczego. Pobudzająco działają wtedy raczej dowody uznania wyrażane przez komputer i nauczyciela. Wykorzystywanie komputera podczas zajęć nie pozostaje również bez znaczenia dla dyscypliny podczas ich trwania: nie ma potrzeby upominania czy zachęcania któregokolwiek z uczniów do pracy. Z drugiej strony, podczas lekcji z komputem nigdy nie panuje idealna cisza, ale raczej 'szum twórczy' wynikający z emocjonalnego zaangażowania dzieci w wykonywanie zadań czy też uzgadniania rozwiązań w przypadku pracy zespołowej. Jak już wcześniej wspomniałam, wiele programów edukacyjnych integruje treści z zakresu różnych edukacji, włącznie z treściami wychowawczymi. Właściwie zastosowana integracja ułatwia ukazywanie rzeczywistości na tle wzajemnych zależności i tak skonstruowany program stanowi element wiążący treści z poszczególnych edukacji podczas zajęć zintegrowanych. Jako przykład pragnę podać program dla dzieci w wieku od 5-9 lat pod nazwą KLIK UCZY LICZYĆ W ZIELONEJ SZKOLE, który w sposób bardzo pomysłowy, a zarazem naturalny łączy treści matematyczne, przyrodnicze i wychowawcze (np. zagadnienia z zakresu ochrony środowiska) zabierając dzieci w atrakcyjną podróż po świecie przyrody, w trakcie której doskonalą swe umiejętności matematyczne. Edytory tekstowe i graficzne Praca uczniów z komputerem oznacza nie tylko korzystanie z gotowych programów komputerowych. Dzieci mogą również tworzyć własne prace i dokumenty, które następnie drukowane i powielane mogą być wykorzystane w dalszych etapach procesu dydaktyczno-wychowawczego, a nawet użyteczne w życiu codziennym. Ponadto możliwość samodzielnego zredagowania pracy na komputerze, a co się z tym wiąże - łatwego poprawienia błędów i wprowadzenia zmian w tekście, nadawania mu ciekawej postaci poprzez dobór czcionek, krojów pisma, wprowadzenie rysunków, a następnie możliwość wydrukowania własnej pracy, czy też przekazania jej poprzez sieć lub zapisanej na dyskietce innym osobom - wszystko to sprawia, że praca z edytorami niezwykle angażuje uczniów będąc dla nich równocześnie źródłem radości i dumy z samodzielnie wykonanej pracy. Zredagowane przez dzieci teksty są zwykle poprawiane przez nie same (samokontrola lub kontrola wzajemna) i często wykorzystywane jako teksty do pisania z pamięci i ze słuchu. Ponadto wydrukowane i ozdobione prace umieszczane są często w Kronice Szkolnej lub na gazetce klasowej, a niektóre z nich prezentowane są na łamach szkolnej gazety w Kąciku Młodego Pisarza i Poety. Niejednokrotnie zastanawia mnie fakt, iż dzieci piszące w edytorze tekstowym popełniają znacznie mniej błędów ortograficznych niż pisząc ten sam tekst w sposób tradycyjny. Być może obraz wyrazu zapisanego drukiem jest łatwiejszy do przywołania w pamięci niż obraz wyrazu zapisanego ręcznie. W mojej praktyce pedagogicznej wykorzystuję różne edytory tekstu, zwłaszcza WORDPAD i WORD. Służą one realizacji wielu celów. Oto niektóre z nich:
Na zakończenie rozważań na temat pracy z edytorem tekstu pragnę zwrócić uwagę, iż systematyczna praca z jego wykorzystaniem wymaga zapoznania uczniów z zasadami prawidłowego pisania na klawiaturze, aby uniknąć wyrobienia złych nawyków w tym zakresie. Równie przydatne, a zarazem interesujące dla uczniów jest korzystanie z programów malarskich (graficznych) np. PAINT, COREL DRAW, które podczas zajęć plastyczno-technicznych z powodzeniem mogą zastąpić kartkę papieru, kredki i farby, aby posłużyć do wykonania prac plastycznych, kolorowanek, wizytówek, ozdobników graficznych do laurek, zaproszeń itp. Z pomocą nauczyciela uczniowie mogą łączyć wykonane w edytorze graficznym ilustracjez napisanymi w edytorze tekstowym własnymi tekstami. Edytory graficzne mogą także stanowić żródło ciekawych ćwiczeń usprawniających percepcję wzrokową, orientację przestrzenną i sprawność manualną. Dzieci uwielbiają wykonywać samodzielnie czarną kreską rysunki, które po wydruku i ewentualnej wymianie z kolegami należy jak najstaranniej pokolorować. Rysunki 'pod dyktando' świetnie rozwijają orientację przestrzenną. Edytory tekstu i grafiki mogą być także bardzo pomocne samym nauczycielom służąc do opracowania ciekawych materiałów do zajęć np. kart pracy, testów i wielu innych. Internet Dzięki ogólnopolskiej akcji Internet w każdej gminie część polskich szkół (głównie gimnazjów) zyskała dostęp do Internetu. Nauczyciele tych szkół mają możliwość posłużyć się nim zarówno w pogłębianiu własnej wiedzy i kompetencji, jak i w pracy z uczniami. W zasadzie, chcąc wykorzystać Internet w procesie dydaktycznym, powinniśmy zacząć od samych siebie, aby nabrać wprawy i aby przetestować, niejako na sobie, wszelkie praktyczne aspekty - szybkość połączenia, ewentualne trudności, umiejętność posługiwania się programami do przeglądania zasobów W oparciu o własne próby stwierdzam, iż przeprowadzenie lekcji z wykorzystaniem Internetu 'na żywo' (on-line) jest zwykle kłopotliwe ze względu na problemy z połączeniem, dlatego o wiele bardziej przydatne jest wcześniejsze wyszukanie i zapisanie potrzebnych do zajęć stron internetowych w założonych przez siebie folderach (praca w trybie off line), albo nagranie ich na twardy dysk. Internet, dzięki swym przepastnym zasobom, daje możliwość przygotowania i przeprowadzenia zajęć na każdy temat. W oparciu o Internet przeprowadziłam w klasach początkowych wiele zajęć poświęconych sławnym ludziom i wydarzeniom oraz zagadnieniom z zakresu ekologii i regionalizmu. Niezłe rezultaty dają także lekcje z języka obcego w oparte o Internet. Mam nadzieję, że w niedalekiej przyszłości stanie się rzeczą naturalną prowadzenie konwersacji w języku obcym przez Internet. w ramach nauki szkolnej. Na zakończenie warto przypomnieć, iż korzystanie z Internetu podczas zajęć powinno przebiegać zawsze pod kontrolą nauczyciela. Ogromny potencjał informacyjny tkwiący w tej sieci (nie zawsze wiarygodny i etyczny) może mieć także zły wpływ na rozwój dziecka. Prezentacje multimedialne tworzone przez nauczyciela Komputer multimedialny wraz ze specjalnym programem prezentacyjnym stanowi także świetne narzędzie do budowy prezentacji multimedialnych. Co daje nauczycielowi zastosowanie programu prezentacyjnego? W najprostszym przypadku pozwala na przygotowanie i sterowanie ekspozycją kolejnych slajdów zawierających tekst, obrazy lub ich kombinacje. Można również dołączyć podkład muzyczny lub komentarz słowny, czy też włączyć do prezentacji sekwencje animowane lub wideo. Kolejne ekrany można wywoływać za pomocą myszki lub klawiszy na klawiaturze; odtwarzana prezentacja może też przypominać projekcję filmową . Przygotowanie dobrej prezentacji jest dość czasochłonne, wymaga dokładnego przemyślenia tego, co chcemy pokazać (treść, forma) oraz struktury poszczególnych ekranów i całego pokazu. Uzyskane efekty są jednak znacznie bardziej atrakcyjne dla ucznia niż tradycyjny pokaz, a informacje przekazywane równocześnie w języku obrazów, słów, dźwięków i działań umożliwiają przeżywanie i wielozmysłowe poznanie fragmentu otaczającej rzeczywistości. Taki sposób przekazu jest niezwykle cenny w codziennej praktyce szkolnej, jako że bezpośredni kontakt z rzeczywistością jest w szkole bardzo ograniczony. Osobliwym walorem prezentacji multimedialnej jest możliwość dynamicznego (np. poprzez animacje, włączone do niej krótkie filmy) przedstawiania statycznych treści kształcenia. Ma to szczególnie duże znaczenie dla rozwoju spostrzeżeń, pamięci i myślowego aktywizowania dzieci. Ważną zaletą systemów do tworzenia prezentacji multimedialnych jest fakt, że właściwie nie wymagają znajomości elementów programowania od ich użytkowników. Oznacza to, że nie tylko informatycy, ale i nauczyciele przedmiotowcy, nawet z wykształceniem humanistycznym mogą tworzyć własne prezentacje, tym bardziej wartościowe, bo poprawne pod kątem dydaktyki i metodyki nauczanego przez nich przedmiotu. Potrzebna jest natomiast wiedza na temat tworzenia dokumentów multimedialnych. Pewien problem może stanowić też przygotowanie dokumentów do składu np.obrazów, podkładu dźwiękowego czy filmów. Warto więc korzystać z takich programów prezentacyjnych, do których dołączona jest na CD-ROM bogata biblioteka plików graficznych i multimedialnych np. CHARISMA firmy MICROGRAFX. O celowości i użyteczności tego typu programów przekonałam się osobiście uczestnicząc w kilku kursach prowadzonych przez pracowników Zakładu Technologii Kształcenia Instytutu Pedagogiki UMK w Toruniu, a obecnie wykorzystuję je z powodzeniem do tworzenia własnych prezentacji dla potrzeb nauczania zintegrowanego i języka angielskiego. Ograniczenia i potencjalne zagrożenia pracy z komputerem. Dotąd wiele zostało powiedziane na temat możliwości i zalet płynących z wykorzystania komputera. Trzeba mieć jednak na uwadze również drugą stronę medalu tzn. następstwa niewłaściwego jego stosowania. Po pierwsze, nie kontrolowana przez dorosłych (także przez nauczycieli), długotrwała praca z komputerem może stać się źródłem nerwic, lęków czy negatywnych postaw, ponieważ nie daje możliwości ciągłego, żywego, dwustronnego kontaktu między dorosłym a dzieckiem. Powinno się więc traktować go jedynie jako środek wspomagający nauczanie, gdyż nigdy nie zdoła całkowicie zastąpić nauczyciela czyli naturalnego kontaktu z żywym człowiekiem. Po drugie, każdy nauczyciel decydujący się na wykorzystanie komputera podczas zajęć powinien zdawać sobie sprawę, że zbyt częste lub długotrwałe stosowanie tego samego programu może wyrobić u uczniów pewien schemat postępowania, doprowadzić do automatycznego wykonywania pewnych zadań, ograniczając w ten sposób inne możliwości poznawcze i zdolność do twórczego myślenia. Może też po prostu znużyć dzieci lub co gorsza - zniechęcić. Zniechęcenie do pracy z komputerem może też być spowodowane stosowaniem programu przerastającego możliwości ucznia, dlatego nauczyciel powinien zawsze kierować się zasadami indywidualizacji nauczania i stopniowania trudności - także przy doborze programów. Po trzecie, nie wolno zapominać, że regularne, długotrwałe obcowanie z tym urządzeniem technicznym nie pozostaje obojętne dla młodego organizmu. Przesiadywanie przed komputerem najpierw w szkole, a potem w domu (zwykle długotrwałe, jeśli nie jest kontrolowane przez rodziców dziecka) może stanowić poważną przyczynę wad postawy, skrzywień kręgosłupa. Nasilają się także poważne wady wzroku oraz uszkodzenia nerwów odpowiedzialnych za ruchy nadgarstka i dłoni. Długotrwałe narażenie na intensywne bodźce świetlne płynące z kolorowych, nasyconych barwami świetlnymi ekranów może w poważnym stopniu naruszać sprawne funkcjonowanie mózgu. Podczas zajęć z komputerem nauczyciel musi więc pamiętać o częstych przerwach śródlekcyjnych o charakterze relaksacyjnym i ruchowym. Nauczyciele powinni uświadamiać dzieciom i rodzicom wszelkie niebezpieczeństwa, jakie niesie ze sobą nadmierne obcowanie z komputerem. Szczególnie niebezpieczne dla psychiki młodego człowieka może być niekontrolowane korzystanie z gier komputerowych. O ile treści programów edukacyjnych dobierane są starannie, o tyle treścią około 90% gier jest agresja. Co więcej, aby wygrać gracz sam dokonuje czynów agresji. Mimo, że jest to agresja symulowana, a nie dokonywana w rzeczywistości, gracz oswaja się z nią i nabiera wprawy. Może doprowadzić to do osłabienia wrażliwości moralnej dziecka czyli zdolności dostrzegania i reagowania na przejawy dobra i zła w konkretnych sytuacjach, jak również wzrostu agresywności, co z kolei stanowi poważne zagrożenie społeczne. Zjawisko 'nadużywania' komputera stanowi już obecnie poważny problem natury medycznej i społecznej w Stanach Zjednoczonych. Pojawiły się już tam pierwsze próby opisu 'choroby komputerowej'. Pozbawieni dostępu do komputera przeżywają stany identyczne z zespołem abstynenckim, są pobudzeni, cierpią na zaburzenia snu, popadają w stany depresyjne, fantazjują na temat Internetu. Jaka jest przyczyna uzależnienia od komputera i Internetu? Odpowiedź na to pytanie jest złożona. Po pierwsze, osoba, która chce nadążyć za szybkim rozwojem techniki informatycznej musi go śledzić, poznawać, co oznacza spędzanie przy komputerze wielu godzin. Drugi element uzależnienia ma wymiar psychologiczny. Wielu młodych ludzi z zaburzonym obrazem samego siebie, z zaniżonym poczuciem własnej wartości czuje się w komputerowym świecie bezpiecznie. W tym świecie nie jest ważna uroda, wykształcenie, płeć, przekonania itp., ale sprawność poruszania się w sieci, co wymaga doskonalenia umiejętności w tym zakresie, a więc i czasu. Brak czasu może z kolei ograniczać kontakty społeczne. W ten sposób człowiek odrywa się od rzeczywistości, przenosząc się w wyobraźni w świat fikcji, a po pewnym czasie granice pomiędzy życiem realnym a fikcyjnym zacierają się. Osoba, która raz wpadła w nałóg będzie uzależniona do końca życia. I właśnie dlatego tak ważna jest profilaktyka, zwłaszcza, że nasze dzieci i młodzież często są zbyt zapatrzone w kulturę Zachodu. Reasumując rozważania na temat możliwości i ograniczeń związanych z wykorzystaniem komputera i Internetu, nasuwa się wniosek, iż szkoła powinna rozumnie korzystać z ogromnego potencjału, jaki niesie ze sobą nowoczesna technologia i jednocześnie nauczyć swych wychowanków mądrze go wykorzystywać. BIBLIOGRAFIA S. Juszczyk, P. Gruba, Komputer w edukacji wczesnoszkolnej, Życie Szkoły, 2 (1996) . J. Moczydłowska, Uzależnienie od komputera i internetu, Problemy Opiekuńczo-Wychowawcze (wkładka), 4 (1999). M. Braun-Gałkowska, Gry komputerowe a psychika dziecka, Edukacja i Dialog, 9 (1997). |
 |