Barbara Jaworska - Karolka1400@poczta.onet.pl
nauczyciel nauczania zintegrowanego
Zespł Szkół Nr 9 Szkoła Podstawowa nr 41 w Warszawie

Integracja społeczna dzieci niepełnosprawnych w szkole masowej

Integracja społeczna jest procesem skomplikowanym i wieloczynnikowym. Aby osoby niepełnosprawne mogły być akceptowane, muszą mieć możliwość kontaktu. Szczególnie spotkanie się w szkole jest bardzo ważne. Dla ludzi młodych "inność" jest łatwiejsza do zaakceptowania. Stosunkowo najlepiej proces integracyjny przebiega w klasach młodszych ze względu na dużą otwartość i plastyczność struktur poznawczych ułatwiających akceptację tego, co nieznane oraz brak wyraźnie utrwalonej społecznie struktury klasy, co pozwala na wejście osób niepełnosprawnych do grupy rówieśników i przyjęcie w niej roli zgodnie z jej możliwościami.
Jednocześnie taki kontakt bardzo pozytywnie wpływa na rozwój osobowości dzieci zdrowych, gdyż powoduje wzrost tolerancji, zmniejsza poczucie zagrożenia wobec różnych zjawisk społecznych, pomaga w nauce współżycia z ludźmi o innych zwyczajach.
Aby integracja dała spodziewane rezultaty musi być spełnionych wiele czynników związanych bezpośrednio z procesem wychowania i nauczania.
Jednym z nich jest dostosowanie programów oraz organizacji zajęć do zróżnicowanych potrzeb i możliwości uczniów.
W klasie IIa, której jestem wychowawczynią i nauczycielem przedmiotu znajdują się dzieci z różnymi zaburzeniami rozwoju (mpdz, niedosłuch, nieharmonijny rozwój, nadpobudliwość psychoruchowa, zaburzenia emocjonalne, obniżony poziom rozwoju umysłowego). Wraz z pedagogiem specjalnym czujemy się odpowiedzialne za wszystkich uczniów, a podział na dzieci zdrowe i niepełnosprawne istnieje jedynie dla celów formalnych.
Obecność dwóch pedagogów daje większą szansę na zajęcie się indywidualne poszczególnymi dziećmi, ale wymaga od nas zaakceptowania siebie nawzajem i gotowości do wsparcia koleżanki. Współpraca z pedagogiem nie ogranicza się do jednoczesnej obecności na lekcjach, ale również obejmuje współdziałanie we wszystkich dziedzinach pracy w szkole.
W każdym tygodniu wspólnie omawiamy rozkład materiału na najbliższe dni. Pedagog specjalny tak planuje pracę dzieci niepełnosprawnych, aby mogły pracować z klasą i jak najwięcej skorzystać z lekcji.
Podczas pracy indywidualnej obydwie opiekujemy się wszystkimi dziećmi, pomagamy im. Razem także sprawdzamy prace domowe, sprawdziany itp.
Indywidualizacja procesu nauczania wymaga wielu pomocy dydaktycznych, które często wykonujemy same. Stała obecność dwóch równorzędnych nauczycieli wymaga przyjęcia wspólnej linii postępowania, gdyż od tego w dużej mierze zależy powodzenie integracji.
Równie poważnie jak nauczanie traktujemy problemy wychowawcze. Nauka w klasach integracyjnych jest dla wielu dzieci pierwszym kontaktem z dziećmi niepełnosprawnymi. Dlatego staramy się im ułatwić wzajemne poznanie, zrozumienie indywidualnych różnic. Uświadamiamy dzieciom, że każdy człowiek jest inny i ma prawo być inny. Często mówimy i pokazujemy, że nikt nie jest wolny od trudności i ograniczeń, ale jednocześnie wskazujemy ich mocne strony. Staramy się zauważać i doceniać chociażby najmniejsze sukcesy.
Wspólną troską obu pedagogów jest zintegrowanie klasy, kształtowanie prawidłowych relacji między dziećmi.
W tym celu w bieżącym roku szkolnym realizujemy opracowany wspólnie z pedagogiem specjalnym "Program zajęć integrujących grupę".
Głównym założeniem programu jest umożliwienie dzieciom rozwijania swoich najlepszych stron bez lęku. Podczas zajęć respektowana jest zasada dobrowolności uczestnictwa. Oznacza to, że organizowane są takie sytuacje, które wyzwalają zaciekawienie, spontaniczne zachowania, dają radość.
Zabawy dobierane są tak, aby uwzględniały różne poziomy komunikowania się. Umożliwiają przekazanie treści i emocji poprzez oddziaływanie na różne zmysły. Obejmują ruch, gest, dotyk, dźwięk, malowanie, odgrywanie ról, taniec, które wzbogacają słowo mówione i pisane. Uczą współdziałania, współpracy, dostrzegania różnych mocnych stron wśród uczestników grupy. Nie ma zaś w nich rywalizacji i konkurencji, w której ktoś wygrywa i ktoś przegrywa. Dzięki temu wzmacniają motywację do wysiłku oraz łagodzą niepokój przed oceną, odrzuceniem.
Stosujemy następujące rodzaje zabaw:

  • zabawy ułatwiające wejście w grupę
  • zabawy pomagające zdobyć pewność siebie i poczucie bezpieczeństwa w otoczeniu
  • zabawy ułatwiające nawiązywanie kontaktu i współpracy z partnerem i grupą
  • zabawy umożliwiające samoocenę, poznanie własnych spontanicznych zachowań
  • zabawy relaksacyjne, rozluźniające, odprężające
  • zabawy dramowe
  • zabawy twórcze
  • gry dydaktyczne

Przykładowe scenariusze zajęć integrujących grupę.

Scenariusz 1.

CELE:

  • orientacja w przestrzeni
  • redukcja napięcia, doskonalenie umiejętności rozluźniania
  • ćwiczenie umiejętności przełamywania onieśmielenia
  • ćwiczenia koncentracji i uwagi
  • panowanie nad ciałem, równowaga
  • prowadzić i naśladować, przestrzeganie reguł zabawy, percepcja wzrokowa,
  • zdobycie pewności siebie, poczucie bezpieczeństwa
  • lepsze poznanie się, budzenie zaufania
  • integracja grupy, nawiązanie kontaktu, podniesienie nastroju
  • aktywność twórcza

1.Powitanie

- Dzieci chodzą po sali w rytm muzyki, kłaniają się sobie, podają ręce.

2. Zabawa: "Gumoludki i roboty".

- Dzieci poruszają się swobodnie po sali i reagują na muzykę wykonując określone ruchy, przypominające sposób poruszania się człowieka z gumy- swobodny i sprężysty, albo robota- sztywny i urywany. (Odpowiednie komendy wydaje prowadzący zabawę)

3. Zabawa: "Transportowanie na plecach"

- W pozycji na czworakach dzieci przenoszą na plecach jakiś przedmiot tak, aby nie spadł.

4. Zabawa: "Kieszonkowa latarka"

- W parach dziecko1 ma latarkę i oświetla nią jakiś punkt na podłodze, dziecko2 staje dokładnie w tym punkcie, na umówiony sygnał para marszem przemierza salę. Światło latarki musi cały czas pozostać na stopach dziecka. Potem zmiana ról.

5. Zabawa: "Mostek"

- Jedno dziecko robi mostek, a drugie obchodzi je na czworakach, przechodzi pod, nad, przez, dookoła.

6. Zabawa: "Tunel"

- Grupa tworzy tunel, reszta czołga się pod tunelem na plecach, brzuchu \.

7. Zabawa: "Rozluźnienie"

- Dzieci kładą się na podłodze na plecach z zamkniętymi oczami, oddychają głęboko i swobodnie, prowadzący zabawę wymienia po kolei różne części ciała, które leżący na podłodze napinają, a w chwilę później rozluźniają. W ten sposób napinamy i rozluźniamy całe ciało, zaczynając od nóg, poprzez dolną i górną część tułowia, głowę i ramiona.

8. Zabawa: "Miejsce po mojej lewej ręce jest puste ..."

- Dziecko mówi: "po mojej lewej stronie jest wolne miejsce, zapraszam Jolę jako np. słonia". Jola naśladując słonia zajmuje miejsce. Uczeń, który miał Jolę po lewej stronie kontynuuje.

9. Zabawa: "Skarby"

- Każde dziecko bierze z tornistra "coś" co bardzo lubi i ma dla niego dużą wartość. W kręgu dzieci prezentują swoje skarby opowiadając skąd to mają, do czego służy, dlaczego właśnie ten przedmiot bardzo lubią.

10. Zabawa: "Grupa w rozsypce"

Dzieci chodzą (tańczą) w rytm muzyki. Na przerwę wykonują określone zadania: -spójrz w oczy jak największej liczbie osób -przywitaj się z jak największą liczbą osób -dotknij kolan jak największej liczby osób -uśmiechnij się do jak największej liczby osób

11. Zabawa: "Prąd"

Dzieci stoją w kręgu, prowadzący ściska dłoń jednego dziecka, dając tzw. "prąd", każde z dzieci przesyła "prąd", który musi dojść do prowadzącego.

Scenariusz 2.

CELE:

  • ćwiczenia koncentracji i uwagi
  • panowanie nad ciałem, równowaga
  • percepcja wzrokowa,
  • integracja grupy, nawiązanie kontaktu, budowanie klimatu grupy
  • aktywność twórcza, plastyczna
  • tworzenie więzi grupowej, poznanie się, uczenie się wyrażania własnych próśb

1. Powitanie w kole.

- Dzieci śpiewają na melodię "Panie Janie ..." słowa: Witaj (Olu), witaj (Olu),jak się masz, jak się masz? Wszyscy Cię kochamy, wszyscy cię kochamy, bądź wśród nas, bądź wśród nas. Piosenkę powtarzają tyle razy, aż imiona wszystkich dzieci zostaną wymienione.

2. Zabawa: "Wizytówki"

- Dzieci dzielą karton na trzy części i w pierwszej rysują swoje ulubione zajęcie domowe, w drugiej - miejsce, do którego by poszli gdyby mieli siedmiomilowe buty, w trzeciej co by chcieli nazwać swoim imieniem. Wizytówki przypinają do koszulek i chodząc po sali zapoznają się z rysunkami innych kolegów, gdy coś im się spodoba proszą o wymianę. Celem jest wymiana wszystkich części wizytówki, przy czym wymiana ta powinna się wydawać korzystna każdemu dziecku.

3. Zabawa: "Zgadnij o kogo chodzi"

Jedno z dzieci staje plecami do pozostałych, a ktoś inny opisuje jednego z uczniów. Opis powinien dawać pozytywny obraz tego ucznia. Osoba stojąca tyłem ma odgadnąć o kogo chodzi.

4. Zabawa: "Ludzie do ludzi"

- Uczniowie w parach. Jedna osoba nie mająca pary kieruje zabawą i podaje polecenia, które pary muszą jak najszybciej wykonać, np. plecy do pleców, kolano do kolana, policzek do policzka itd. Gdy mówi "ludzie do ludzi" trzeba zmienić partnera.

5.Zabawa: "Ratuj mnie kto może"

- Całą grupę dzieli się na 3-5 osobowe podgrupy nadając im nazwy, np.: jedynki, dwójki... Wszyscy poruszają się w rytm muzyki- kiedy muzyka zamilknie osoba prowadząca woła: "jedynki". Wtedy osoby z tej grupy, głośno wzdychając padają na ziemię. Wszyscy inni patrzą kogo mogą uratować i łapią ich, zanim upadną na ziemię.

6. Zabawa: Równowaga"

- Dzieci w parach lub małych grupach starają się wspólnie uzyskać równowagę. Zabawie towarzyszy muzyka.

7. Impuls na zakończenie

- poklepać się nawzajem po ramionach - dotknąć siebie końcami palców - podziękować sobie za wspólną zabawę

Okazję do oddziaływań wychowawczych dają także uroczystości klasowe i wycieczki, w których biorą udział wszyscy uczniowie.
Dużym wydarzeniem w klasie IIa w tym roku szkolnym było przygotowanie dla rodziców przedstawienia, w którym każde dziecko miało wyznaczoną rolę. Dzieci samodzielnie przygotowały rekwizyty, a także zaproszenia i poczęstunek dla rodziców. Spotkanie przebiegło w niezwykle sympatycznej atmosferze.
Bardzo ważne jest, aby rodzice akceptowali proponowaną formę kształcenia, dlatego staramy się ściśle współpracować z nimi w zakresie rozwiązywania trudnych problemów i udzielania pomocy, gdy jest ona potrzebna.
Rodzice chętnie pomagają przy organizowaniu uroczystości szkolnych, opiekują się dziećmi podczas wycieczek.